Makala aty
Halkara aragatnaşyk esasy dilleri
Bu diller halkara guramalary, halkara söwda, ylmy gözleg we internet mazmunynda üstünlik gazanýar.
- Iňlis dili - Dünýäde iň giňden ulanylan halkara dili, söwda, tehnologiýa, diplomat, ylym we internet üçin esas dil.
- Hytaý dili (Mandarin) - Iň köp gürlenilen ene dil, Hytaý we Singapuryň resmi dili, halkara ykdysady we medeni alyş-çalyşda gitdigide möhüm bolup gelýär.
- Ispan dili - Ikinji iň köp gürlenilen ene dil, Ispaniýada, Latyn Amerikasynyň köp böleginde we Amerikanyň käbir böleginde ulanylýar.
- Fransuz dili - Esas halkara guramalarynyň (BM, YE ýaly) resmi dili, Fransiýada, Kanadada, köp Afrika döwletlerinde we diplomatik aýlanada ulanylýar.
- Arap dili - Yslam dünýäsiniň we Gündogaryň esasy dili, BM resmi dili, ähmiýetli dini we ykdysady möhüme eýe.
Esas region we ykdysady guramalaryň dilleri
Aýratyn kontinentlerde ýa-da ykdysady sebitlerde köp gürleýjilere ýa-da möhüm ýagdaýa eýe bolan diller.
- Portugal dili - Braziliýanyň, Portugaliýanyň we birnäçe Afrika döwletiniň resmi dili, Günorta ýarymşarynda möhüm dil.
- Rus dili - Russiýanyň, Merkezi Aziýanyň we Gündogar Ýewropanyň böleginiň aragatnaşyk dili, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň esasy aragatnaşyk dili.
- Nemes dili - YE ykdysady motorlarynyň (Germaniýa, Awstriýa, Şweýsariýa) resmi dili, filosofia, ylym we injenerlikda möhüm dil.
- Ýapon dili - Ýaponiýanyň resmi dili, tehnologiýa, anime we söwdada global täsiri bilen.
- Hindi dili - Hindistanda iň köp gürlenilen dil, Iňlis dili bilen bilelikde resmi dil.
Esas milli diller we öňde bolýan medeni diller
Nüfuzly döwletlerde ulanylan ýa-da belgilendirilmedik medeni eksporta eýe bolan diller.
- Bengal dili - Bangladesh milli dili, Bengal sebitiniň we Hindistanyň Günbatar Bengal ştatyndaky esasy dil.
- Urdu dili - Pakistan milli dili, gürleýişde Hindi diline meňzeş, ýöne ýazylyşynda tapawutly.
- Punjabi dili - Pakistan Punjap welaýatyndaky we Hindistan Punjap ştatyndaky esasy dil.
- Wýetnam dili - Wýetnamyň resmi dili.
- Taý dili - Taýlandyň resmi dili.
- Türk dili - Türkiýäniň we Kipriň resmi dili.
- Pars dili - Eýranyň, Owganystanyň (Dari) we Täjigistanyň (Täjik) resmi ýa-da esasy dili.
- Koreý dili - Koreý Respublikasynyň we Demirgazyk Koreýanyň resmi dili.
- Italýan dili - Italiýanyň, Şweýsariýanyň we başgalaryň resmi dili, sungat, dizaýn we aýdym-sazda çuňňur täsiri bilen.
- Golland dili - Niderlandlaryň, Belgiýanyň (Flamand) resmi dili, şeýle hem Surinam we Arubanyň resmi dili.
- Polýak dili - Polşanyň resmi dili, Merkezi we Gündogar Ýewropada möhüm dil.
Aýratyn sebitler we etnik toparlaryň esasy dilleri
Aýratyn döwletlerde, etnik toparlarda ýa-da sebitlerde giňden ulanylan diller.
- Skandinaw dilleri: Şwed, Daniýa, Norweg, Fin, Island.
- Günorta-gündogar Aziýanyň esasy dilleri: Indoneziýa, Malaý, Filippin (Tagalog), Birm, Khmer (Kamboja), Lao.
- Günorta Aziýanyň beýleki esasy dilleri: Telugu, Tamil, Marathi, Gujarati, Kannada, Malayalam, Odia, Assam, Sinhala (Şri-Lanka), Nepal.
- Gündogar Ýewropa we Balkan dilleri: Ukraina, Rumyn, Çeh, Wengr, Serb, Horwat, Bolgar, Grek, Alban, Slowak, Sloven, Litwa, Latyş, Eston we ş.m.
- Merkezi Aziýa we Kawkaz dilleri: Özbek, Gazak, Gyrgyz, Täjik, Türkmen, Mongol, Gruzin, Ermeni.
- Gündogar dilleri: Hebrew (Ysraýyl), Kürt, Peştun (Owganystan), Sindhi.
- Afrikanyň esasy dilleri (sebit boýunça):
- Gündogar Afrika: Suahili (regional aragatnaşyk dili), Amhar (Efiopiýa), Oromo, Tigrinýa, Kiniaruwanda, Luganda.
- Günbatar Afrika: Hausa (regional aragatnaşyk dili), Yoruba, Igbo, Fula (Fulani), Wolof, Akan, Ewe.
- Günorta Afrika: Zulu, Kosa, Soto, Tswana, Şona, Çewa (Malawi).
- Madagaskar: Malagas.
Aýratyn ýagdaýy ýa-da ulanylyş senaryosy bolan diller
- Latyn dili - Klassiki we ylmy dil, Katolik buthanasynyň liturgik dili, ylym, hukuk we filosofia üçin taryhy ýazuw dili, häzirki wagtda gündelik gürlenilýän dil hökmünde ulanylmaýar.
- Gadymy Grek dili - Klassiki medeniýet we ylmy dil, filosofia, taryh, ylym we Täze Kelişmiň orisinal tekstini öwrenmek üçin ähmiýetli, häzirki wagtda gündelik gürlenilýän dil hökmünde ulanylmaýar.
- Bask dili - Dil izolýasiýasy, Ispaniýanyň we Fransiýanyň çetindäki Bask sebitinde gürlenilýär, başga diller bilen belli bir genetik baglanyşygy ýok.
- Walli, Irland, Şotland-Gel dilleri - Kelt dilleri, Birleşen Korollygyň aýratyn sebitlerinde (Walli, Irlandiýa, Şotlandiýa) ulanylýar, kanun tarapyndan goralýar we dowam edýän dikeldiş hereketleri bar.
- Tibet, Uýgur dilleri - Hytaýyň esasy azlyk dilleri, Tibet Awtonom Reýonynda we Şinjan-Uýgur Awtonom Reýonynda köp gürleýjilere eýe.
- Peştun dili - Owganystanyň iki resmi diliniň biri, şeýle hem Pakistan günbatarynda möhüm dil.
Jemi tablisana (Ulanys boýunça çalt çeşme)
| Kategoriýa | Mysal diller | Esasy "ulanys" ýa-da kontekst |
|---|---|---|
| Halkara aragatnaşyk dili | Iňlis, Hytaý, Fransuz, Ispan, Arap | Halkara guramalar, diplomat, global söwda, ylmy neşirler, esasy internet |
| Sebitde üstünlik gazanan | Rus (GDA), Portugaliýa (Portugal dünýäsi), Nemes (Merkezi Ýewropa), Suahili (Gündogar Afrika) | Aýratyn geografiki sebitde syýasy, ykdysady we medeni aragatnaşyk dili |
| Esas milli dil | Hindi, Bengal, Ýapon, Indoneziýa, Wýetnam, Taý | Nüfuzly döwletleriň resmi dili we ýurt içindäki esasy aragatnaşyk serişdesi |
| Medeniýet/ylmy | Italýan (sungat), Ýapon (anime), Latyn/Gadymy Grek (klassiki öwreniş) | Aýratyn medeniýet sebitiniň eksporty ýa-da häsas ylmy gözleg |
| Sebit/etnik | Ýene-de köp başga diller, meselem, Ukraina, Tamil, Zulu we ş.m. | Aýratyn döwletde, etnik toparda ýa-da administratiw sebitde gündelik durmuş, bilim, media |
Netije
Diliň "möhümliligi" dinamiki we köp ölçegli bolup, nüfus, ykdysadyýet, medeniýet, taryh ýaly dürli amillere baglydyr. Bu gözden geçirme häzirki maglumatlara esaslanýar we okyjylary dünýäniň esasy dilleriniň funksional ýerleşişini we ulanys senariýalaryny çalt düşünmäge kömek etmek maksady bilen ýerine ýetirildi. Öwrenmek, söwda, medeniýet öwrenişi ýa-da tehniki lokalizasiýa üçin bolsun, dil meýdançasynyň düşünijesi medeniýetara aragatnaşyk we hyzmatdaşlyk üçin esasy esas bolup durýar.