Erinnya ly'Ekiwandiiko
Ennimi Ezikozesebwa Ensi Yonna / Ennimi Enkulu mu Kutegeezaana
Ennimi eno zikozesebwa nnyo mu bibinja by'ensi, mu by'ebusuubuzi eby'awamu, mu nnyonnyola z'ebigendererwa, n'ebirimu ebiri ku mutimbagano.
- Lungereza - Ennimi esinga okukozesebwa ensi yonna, mu by'ebusuubuzi, tekinologiya, diplomacy, ebizibu eby'okusoma, n'oku mutimbagano.
- Lunnamakayoni (Lunnamandareeni) - Ennimi esinga okwegambibwa abantu abasinga, ennimi esinga mu Bukiikaani ne Singapore, eba nnyo mu by'ebusuubuzi n'emikwano gya nsi yonna.
- Lunnasipanyola - Ennimi ey'okubiri esinga okwegambibwa, etegeerekebwa mu Bspeeni, buli kimu mu Amerika ey'omu Bukiikaani n'ebitundu ebingi mu Amerika.
- Lunnafaransa - Ennimi enkulu mu bibinja by'ensi (UN, EU, n'ebirala), etegeerekebwa mu Faransa, Kanada, amawanga amangi mu Afirika, n'okutegeezaana kw'ensi.
- Lunnarabu - Ennimi esinga mu bantu abakkiriza Ddiini y'Isiraamu ne Bukiikaani bwa Middle East, ennimi enkulu mu UN, eba nnyo mu ddiini n'ebusuubuzi.
Ennimi Ezikulu mu Byalo n'Emyuka Gya Nsi
Mu byalo ebigere oba mu myuka gya nsi, ennimi eno zigambibwa abantu abangi oba ze zikulu.
- Lunnaporutugaali - Ennimi esinga mu Burazi, Porutugaali, n'amawanga amangi mu Afirika, ennimi enkulu mu Bukiikaani bwa South.
- Lunnarasa - Ennimi esinga mu Buraasi, mu Bukiikaani bwa Central Asia, n'ebitundu ebingi mu East Europe, ennimi enkulu mu kutegeezaana mu Commonwealth of Independent States.
- Lunnagerimaani - Ennimi esinga mu myuka gya EU (Budaaki, Austria, Switzerland), ennimi enkulu mu filosoofi, sayansi n'eby'embalirira.
- Lunnajapaani - Ennimi esinga mu Japani, eba nnyo mu tekinologiya, mu by'ebigambo eby'ekikwano, n'ebusuubuzi.
- Lunnahiindi - Ennimi esinga okwegambibwa mu Bukiikaani bwa India, ennimi enkulu awamu ne Lungereza mu India.
Ennimi Ez'eggwanga Ezikulu n'Ennimi Ez'emikwano Enkulu
Ennimi eno zigambibwa mu mawanga agalina abantu abangi oba agalina emikutu gya nsi enkulu.
- Lunnabengali - Ennimi esinga mu Bangladesh, nnimi enkulu mu kitundu ky'eBengal n'eWest Bengal mu India.
- Lunnawurudu - Ennimi esinga mu Pakistan, nga gye giringa mu bigambo Lunnahiindi naye tewalinga mu nnyaligirira.
- Lunnapunjaabi - Ennimi enkulu mu kitundu ky'ePunjab mu Pakistan n'ePunjab mu India.
- Lunnaviyetinamu - Ennimi esinga mu Viyetinamu.
- Lunnatayi - Ennimi esinga mu Tayirandi.
- Lunnatake - Ennimi esinga mu Take n'eSaipurasi.
- Lunnaperusi - Ennimi esinga oba enkulu mu Irani, Afuganisitani (Dari), n'eTajikisitani (Tajik).
- Lunnakoreya - Ennimi esinga mu South Korea ne North Korea.
- Lunnaitalya - Ennimi esinga mu Italy, Switzerland, n'ebirala, eba nnyo mu by'ekikwano, okuteekawo, n'emyimba.
- Lunnaholandi - Ennimi esinga mu Holandi, Belgium (Flemish), era ne Suriname ne Aruba.
- Lunnapoland - Ennimi esinga mu Poland, ennimi enkulu mu Central ne East Europe.
Ennimi Ezikulu mu Byalo Ebitundu n'Ebika
Ennimi eno zigambibwa nnyo mu mawanga agatundu, mu bika by'abantu, oba mu byalo.
- Ennimi z'omu North Europe: Lunnaswiden, Lunnadenimaaka, Lunnanowe, Lunnafinilandi, Lunnayisilandi.
- Ennimi enkulu mu Southeast Asia: Lunnaindonesiya, Lunnamalayi, Lunnafilipino (Tagalog), Lunnabama, Lunnakhama (Cambodia), Lunnalao.
- Ennimi endala enkulu mu South Asia: Lunnatelugu, Lunnatamiru, Lunnamarathi, Lunnagujarati, Lunnakannada, Lunnamalayalam, Lunnodia, Lunnasamese, Lunnasinihala (Sri Lanka), Lunnanepali.
- Ennimi z'omu East Europe ne Balkan: Lunnayukurenya, Lunnaromaniya, Lunnaceek, Lunnahangare, Lunnaseribya, Lunnakorovesiya, Lunnabulugariya, Lunnagereeki, Lunnabanani, Lunnasilovaki, Lunnasilovenya, Lunnasilovenya, Lunnasilovenya, Lunnasilovenya, Lunnasilovenya.
- Ennimi z'omu Central Asia ne Caucasus: Lunnayuzibeki, Lunnakazaka, Lunnakirigizi, Lunnatajiki, Lunnaturukimeni, Lunnamongoliya, Lunnagiyogiya, Lunnayameniya.
- Ennimi z'omu Middle East: Lunnayeburaiya (Isiraayeri), Lunnakuridi, Lunnapasito (Afuganisitani), Lunnasindhi.
- Ennimi enkulu mu Afirika (okulonda ku kitundu):
- East Afirika: Lunnaswahili (ennimi esinga mu kitundu), Lunnamhariki (Ethiyopiya), Lunnooromo, Lunnatigirinya, Lunnakiinyaarwanda, Lunnaganda.
- West Afirika: Lunnahawusa (ennimi esinga mu kitundu), Lunnayoruba, Lunnayigibo, Lunnafuula (Fulani), Lunnawolofu, Lunnakani, Lunnaewe.
- South Afirika: Lunnazulu, Lunnakhosa, Lunnasoto, Lunnatswana, Lunnashona, Lunnachewa (Malawi).
- Madagaska: Lunnamalagasi.
Ennimi Ezirina Obukulu Bwonna Obulala Obw'okuzikozesa
- Lunnalatini - Ennimi ey'ekikwano n'eby'okusoma, ennimi ey'okukozesa mu kanisa ya Katoliki, ennimi eyali eweebwa mu nnyonnyola z'ebigendererwa, amateeka, n'eby'engeri y'okulowooza, tezikozesebwa kumpi mu bigambo.
- Lunnagereeki Enkadde - Ennimi ey'ekikwano n'eby'okusoma, ennimi enkulu mu kunoonyereza ku filosoofi, ebyafaayo, sayansi n'ebitabo eby'ekikristaayo, tezikozesebwa kumpi mu bigambo.
- Lunnabasuke - Ennimi etali na nnimi endala, egambibwa mu kitundu ky'eBasuki ku nsalo za Speeni ne Faransa, terina bufaananyi bwonna ne nnimi endala.
- Lunnawere, Lunnayirishi, Lunnagereeki ey'omu Scotland - Ennimi z'Abakere, ezikozesebwa mu bitundu ebitono mu Bungereza (Wales, Ireland, Scotland), ziteekebwa mu mateeka era ziri mu kukyusa.
- Lunnatibeti, Lunnawuyuguru - Ennimi enkulu ez'abawala mu Bukiikaani bwa China, zigambibwa abantu abangi mu Tibet Autonomous Region ne Xinjiang Uygur Autonomous Region.
- Lunnapasito - Ennimi emu ku nnimi bbiri ezisinga mu Afuganisitani, era ennimi enkulu mu West Pakistan.
Ebifaananyi Eby'okumalawo (Okulaba By'angu mu Kuzikozesa)
| Ekika | Ennimi Ez'okulabirako | Enkola Enkulu oba Embeera |
|---|---|---|
| Esinga Ensi Yonna | Lungereza, Lunnamakayoni, Lunnafaransa, Lunnasipanyola, Lunnarabu | Bibinja by'ensi, diplomacy, busuubuzi bw'ensi yonna, okuwandiika ebizibu eby'okusoma, mutimbagano |
| Esinga mu Kitundu | Lunnarasa (CIS), Lunnaporutugaali (ensi ez'Abaporutugaali), Lunnagerimaani (Central Europe), Lunnaswahili (East Afirika) | Amateeka, busuubuzi, n'emikutu mu kitundu ekimu |
| Ennimi Enkulu ey'Eggwanga | Lunnahiindi, Lunnabengali, Lunnajapaani, Lunnaindonesiya, Lunnaviyetinamu, Lunnatayi | Ennimi esinga mu mawanga agalina abantu abangi n'okutegeezaana mu ggwanga |
| Eby'Emikwano/Eby'okusoma | Lunnaitalya (by'ekikwano), Lunnajapaani (by'ebigambo eby'ekikwano), Lunnalatini/Lunnagereeki Enkadde (eby'okusoma eby'ekikwano) | Emikutu gy'ekikwano mu kitundu ekimu oba okunoonyereza okw'ekikugu |
| Ebyalo/Ebika | Ennimi endala ezingi, nga Lunnayukurenya, Lunnatamiru, Lunnazulu, n'ebirala | Obulamu obwa buli lunaku, okusoma, ebifaananyi mu ggwanga, mu kika ky'abantu, oba mu kitundu ekimu |
Okumalawo
"Obukulu" bw'ennimi busanduuka era busaasira emikutu mingi, nga businziira ku bantu, eby'ensimbi, emikwano, ebyafaayo, n'ebirala. Okulagira kuno kugenderera okwewa obunnyonnyofu obw'ekikugu okuva ku namba eziriwo, nga biyamba abasomi okutegeera by'angu embeera y'okukozesa n'okuteekateeka kw'ennimi enkulu ensi yonna. Bw'oba osoma, okuyigiriza, okunoonyereza ku mikutu gy'abantu, oba okuteekawo ebintu eby'ekikugu, okutegeera ennimi nga bwe ziri kye kisaawe ekikulu mu kutegeezaana n'okukolagana wakati w'emikutu gy'abantu.